Rapé i kakao ceremonialne to dwie różne tradycje roślinne z Ameryki Łacińskiej. Rapé to ceremonialny proszek plemion zachodniej Amazonii. Kakao ceremonialne to masa kakaowa, którą rozpuszcza się w wodzie i pije powoli, z tradycją sięgającą Majów i Azteków.
Oba produkty łączy ceremonialny charakter i to, że pojawiają się we współczesnych kręgach. Różni je prawie wszystko inne: pochodzenie, forma, rola w ceremonii i sposób, w jaki trafiają do sklepu. Poniżej zestawiamy je obok siebie.
Skąd pochodzą obie tradycje?
Rapé jest związane z ludami zachodniej Amazonii, przede wszystkim z brazylijskiego stanu Acre. Przygotowują je między innymi Kaxinawá (Huni Kuin), Yawanawá, Nukini i Kuntanawa. Więcej w artykule Rapé: co to jest i skąd pochodzi.
Kakao ma korzenie w górnej Amazonii, gdzie najstarsze ślady jego użycia mają około 5300 lat. Swoją ceremonialną rolę zyskało jednak w Mezoameryce, u Olmeków, Majów i Azteków. Więcej w artykule kakao ceremonialne: co to jest.
Porównanie w tabeli
| Cecha | Rapé | Kakao ceremonialne |
|---|---|---|
| Region | Zachodnia Amazonia, Acre | Mezoameryka, dziś cały pas równikowy |
| Kto przygotowuje | Pajé i osoby uczone przez starszyznę | Rolnicy i rzemieślnicy przetwarzający ziarno |
| Forma | Drobny proszek w słoiczku | Blok, dysk lub płatki masy kakaowej |
| Rola w ceremonii | Towarzyszy modlitwie, śpiewom i intencji | Napój, który pije się powoli w kręgu lub samemu |
| Czas ceremonii | Od krótkiego kręgu po całonocne święta | Zwykle od pół godziny do kilku godzin |
| Narzędzia | Kuripe i tepi | Garnek, spieniacz, kubek lub czarka |
| W Las Szamana | Ceremonialne kadzidło | Produkt spożywczy |
Czym różni się rola w ceremonii?
W tradycji Amazonii Rapé jest jednym z elementów ceremonii, obok śpiewu, modlitwy i ognia. Przygotowuje się je przy pieśniach, a w kręgu towarzyszy wypowiadaniu intencji. Jak wygląda tradycyjna ceremonia, opisujemy w artykule ceremonia Rapé.
Kakao ceremonialne jest osią ceremonii kakao. Uczestnicy przygotowują napój z uwagą, piją go powoli i w ciszy, a potem medytują, słuchają muzyki lub piszą. Krok po kroku opisujemy to w tekście ceremonia kakao w domu.
Czy Rapé i kakao pojawiają się w tych samych kręgach?
We współczesnych kręgach w Europie zdarza się, że oba produkty pojawiają się podczas jednego spotkania. To jednak nowoczesne połączenie, a nie tradycja żadnego z ludów, od których pochodzą.
Jeśli uczestniczysz w takim kręgu, zapytaj prowadzącego, z jakiej tradycji czerpie i jak łączy oba elementy. Szacunek dla źródła jest tu równie ważny jak sama praktyka.
Co wybrać na początek?
To zależy od tego, czego szukasz. Kakao ceremonialne jest łagodnym wejściem w praktykę rytuału: przygotowanie napoju samo w sobie uczy uważności. Rapé jest głęboko związane z konkretną kulturą, więc dobrze zacząć od poznania tradycji plemienia, od którego pochodzi.
Najlepiej zacząć od tego, co mówi do Ciebie bardziej: od historii Majów i smaku kakao albo od kultury ludów Amazonii. Kakao z kilku krajów znajdziesz w kategorii kakao ceremonialne, a Rapé od kilkunastu plemion w kategorii Rapé ceremonialne.
Rapé w oczach badaczy
Ceremonialne proszki Ameryki Południowej od dawna fascynują naukowców. Szwedzki etnograf S. Henry Wassén z Muzeum Etnograficznego w Göteborgu wydał w 1965 roku obszerne studium o tradycjach ceremonialnych proszków Indian Ameryki Południowej i o przyborach, których do nich używano, a dwa lata później stworzył mapę ich rozmieszczenia na kontynencie. Archeolodzy dodali do tego głębię czasu: najstarsze znane tacki i rurki do ceremonialnych proszków znaleziono na wybrzeżu Peru i datuje się je na około 1200 rok przed naszą erą.
Dzisiejsze losy hapé opisała brazylijska antropolożka Oliveira. W pracy z 2019 roku przedstawia Rapé i sanangę jako „mediacje” między wioskami ludów Amazonii a miastami: praktyki, które przenoszą do miejskiego życia ciszę, intencję i szacunek dla lasu. Ludy Acre, takie jak Huni Kuin, Yawanawá czy Nukini, przyjmują dziś gości ze świata w swoich wioskach i dzielą się tradycją, która dla nich jest modlitwą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Rapé i kakao pochodzą z tego samego regionu?
Częściowo. Kakaowiec wywodzi się z górnej Amazonii, ale jego ceremonialna tradycja rozwinęła się w Mezoameryce. Rapé to tradycja ludów zachodniej Amazonii.
Czy kakao ceremonialne to też kadzidło?
Nie. Kakao ceremonialne to produkt spożywczy, masa kakaowa do przygotowania napoju. Rapé w Las Szamana jest ceremonialnym kadzidłem.
Która tradycja jest starsza?
Ślady użycia kakao mają około 5300 lat. Wieku tradycji Rapé nie da się dokładnie ustalić, bo przekazywano ją ustnie, ale jest ona głęboko zakorzeniona w kulturze ludów Amazonii.
Gdzie dowiem się więcej o rodzajach Rapé?
W artykule rodzaje Rapé opisujemy plemiona, mieszanki autorskie i serię czakralną.
Ambil, Rapé i kakao w Lesie Szamana
Każda z tych tradycji ma swoje miejsce w życiu ludów Ameryki Łacińskiej. Przeczytaj też nasze pozostałe artykuły:
- Rodzaje ambilu
- Ambil a ChilcAmbil®
- Ambil: co to jest i skąd pochodzi
- Rapé: co to jest
- Rodzaje Rapé
- Kakao ceremonialne: co to jest
Na naszej półce: Kakao ceremonialne, Ambil w paście, Ambil w płynie, ChilcAmbil®, Rapé ceremonialne.
Źródła
- Wassén, S. H. (1965). The use of some specific kinds of South American Indian snuff and related paraphernalia. Etnologiska Studier, 28. Göteborg: Etnografiska Museet.
- Torres, C. M. (1995). Archaeological evidence for the antiquity of psychoactive plant use in the Central Andes. Annali dei Musei Civici di Rovereto, 11, 291-326.
- Oliveira, A. F. (2019). Rapé e Sananga: medicinas e mediações entre aldeias e centros urbanos. W: Labate, B. C., Goulart, S. L. (red.), O uso de plantas psicoativas nas Américas. Gramma/NEIP, 261-280.