Ambil to tradycyjna, gęsta pasta roślinna, którą ludy leśne brazylijskiej Amazonii przygotowują ręcznie, przez wielogodzinne gotowanie i odparowywanie, aż masa zgęstnieje. ChilcAmbil® to coś innego: chroniona nazwa linii sprzedawanej pod marką Las Szamana i rapee.shop. Na tym polega cała różnica między ambilem a ChilcAmbil®. Pierwsze słowo nazywa praktykę kulturową, która należy do wspólnot leśnych i nie ma właściciela. Drugie słowo nazywa konkretną linię słoików z naszej półki. Ani tradycyjny ambil, ani ChilcAmbil® nie są przeznaczone do spożycia. Ten tekst wyjaśnia, jak nie pomylić tych dwóch rzeczy.
Ambil vs ChilcAmbil®: na czym polega różnica w jednym zdaniu?
Ambil jest jak słowo „chleb”, a ChilcAmbil® jest jak nazwa jednej piekarni wypisana na torbie. Słowo „chleb” opisuje rodzaj wyrobu, który od stuleci pieką tysiące rodzin w różny sposób. Nazwa piekarni wskazuje, kto upiekł ten konkretny bochenek. Piekarnia nie wymyśliła chleba, a marka nie wymyśliła ambilu.
W praktyce ta różnica ma trzy wymiary:
- Pochodzenie: ambil wywodzi się z wiedzy wspólnot leśnych brazylijskiej Amazonii, ChilcAmbil® jest linią z półki Las Szamana i rapee.shop.
- Własność: tradycja jest dziedzictwem zbiorowym, nazwa ChilcAmbil® jest chronionym oznaczeniem handlowym naszej marki.
- Zmienność: każda rodzina przygotowuje ambil po swojemu, a ChilcAmbil® ma jedną, powtarzalną recepturę i jedno źródło.
Skąd pochodzi tradycyjny ambil?
Tradycyjny ambil należy do etnobotaniki brazylijskiej Amazonii, a zwłaszcza do świata ludów żyjących w dorzeczach rzek Japurá i Içá, dopływów Solimões w stanie Amazonas. Etnografowie opisują go jako element życia wspólnoty, a nie towar. U ludów tego regionu przygotowanie pasty bywało zadaniem mężczyzn, przekazywanym w rodzinie, a sama pasta towarzyszyła wieczornym rozmowom w domu wspólnotowym.
Ambil nie jest wyrobem przemysłowym i nie ma jednego „kraju produkcji” w handlowym sensie. Jest wiedzą osadzoną w konkretnych wspólnotach, przekazywaną w rodzinach razem z pieśniami i opowieściami.
Richard Evans Schultes, który przez dziesięciolecia dokumentował rośliny północno-zachodniej Amazonii, zwracał uwagę, że receptury past i proszków roślinnych różnią się między wioskami tak bardzo jak przepisy na kiszonki między polskimi regionami. Mówienie o „oryginalnym ambilu” w liczbie pojedynczej jest więc uproszczeniem.
Co oznacza znak ® przy nazwie ChilcAmbil®?
Symbol ® informuje, że dana nazwa jest chronionym, zastrzeżonym oznaczeniem. W Unii Europejskiej ramy tej ochrony określa rozporządzenie (UE) 2017/1001 w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej, a w Polsce sprawy znaków prowadzi Urząd Patentowy RP. Ochrona dotyczy nazwy jako oznaczenia produktu, a nie samej idei pasty roślinnej ani wiedzy, z której się wywodzi.
Dla klienta oznacza to prostą rzecz: jeśli na słoiku widnieje ChilcAmbil®, produkt pochodzi z Las Szamana lub rapee.shop. Znak ® nie jest pieczęcią „autentyczności plemiennej”. Mówi tylko, kto odpowiada za to, co jest w środku.
Czym ® różni się od ™?
Oznaczenie ™ bywa używane przy nazwach, o których ochronę dopiero się zabiega lub których nie zarejestrowano. Znak ® wskazuje na ochronę już przyznaną. Obie formy dotyczą nazw handlowych i żadna nie mówi nic o jakości surowca ani o tradycji.
Dlaczego marka nie może „posiadać” tradycji ambilu?
Bo wiedza tradycyjna ludów rdzennych ma własny, uznany w prawie międzynarodowym status. Deklaracja Narodów Zjednoczonych o prawach ludów tubylczych z 2007 roku w artykule 31 mówi o prawie tych ludów do zachowania, ochrony i rozwijania ich dziedzictwa kulturowego i wiedzy tradycyjnej, w tym wiedzy o roślinach. Protokół z Nagoi z 2010 roku, towarzyszący Konwencji o różnorodności biologicznej, porusza kwestię sprawiedliwego dzielenia się korzyściami wynikającymi z zasobów genetycznych i powiązanej z nimi wiedzy tradycyjnej.
Z tego wynika granica, której się trzymamy. Nazwa ChilcAmbil® chroni nasz produkt przed podróbkami. Nie daje nam żadnego prawa do słowa „ambil”, do receptur wspólnot leśnych ani do ich opowieści. Słowo „ambil” pozostaje wspólne i każdy może go używać w opisie etnobotanicznym.
Jak czytać etykietę ChilcAmbil®?
Na etykiecie ChilcAmbil® nazwa handlowa i opis tradycji są od siebie oddzielone. Dzięki temu od razu wiadomo, co jest nazwą naszej linii, a co inspiracją kulturową. Na słoiku znajdziesz:
- Nazwę linii ze znakiem ®, która mówi, że to produkt z półki Las Szamana i rapee.shop.
- Opis inspiracji, czyli tradycji past roślinnych brazylijskiej Amazonii.
- Informację o przeznaczeniu: obiekt kolekcjonerski i etnobotaniczny, nieprzeznaczony do spożycia.
Tradycyjne linie ambilu na naszej półce noszą nazwy ludów Amazonii, na przykład Shanenawa czy Yawanawa. W artykule rodzaje ambilu opisujemy, czym różnią się formy i linie.
Jakie pomyłki pojawiają się najczęściej?
„ChilcAmbil® to po prostu inna nazwa ambilu”
Nie. ChilcAmbil® to nazwa jednego produktu. Tradycyjny ambil to szeroka kategoria kulturowa z dziesiątkami lokalnych odmian.
„ChilcAmbil® przyjeżdża prosto z wioski w dżungli”
Nie. ChilcAmbil® jest produktem Las Szamana i rapee.shop, inspirowanym formą amazońskiej pasty. Nie udajemy, że to wyrób konkretnej wspólnoty leśnej.
„Znak ® gwarantuje, że to prawdziwa tradycja”
Nie. Znak towarowy chroni nazwę i wskazuje źródło handlowe. O związku z kulturą mówi opis pochodzenia.
„Ambil wytwarza się w jednym kraju, w zakładach”
Nie. Tradycyjny ambil to wiedza wspólnot brazylijskiej Amazonii przekazywana w rodzinach, a nie linia produkcyjna.
Dlaczego ani ambil, ani ChilcAmbil® nie są przeznaczone do spożycia?
Wszystko, co etnografowie piszą o ambilu, dotyczy ludów leśnych w ich własnym kontekście: pod opieką starszych, w obrębie rodzin, w określonym porządku wspólnoty. Przeniesienie tego do europejskiego mieszkania odrywa praktykę od sensu, który ją tworzy. Dlatego oba słoiki oferujemy jako obiekty kolekcjonerskie i etnobotaniczne. Nie podajemy sposobów stosowania ani ilości i nie przypisujemy im żadnych właściwości zdrowotnych.
Jako obiekt słoik najlepiej przechowywać szczelnie zamknięty, w chłodnym, suchym i ciemnym miejscu, poza zasięgiem dzieci i zwierząt. Pasta roślinna może z czasem gęstnieć lub ciemnieć, co jest naturalne dla materiału tego rodzaju.
Gdzie znaleźć ChilcAmbil® w Las Szamana?
Opis i informację o przeznaczeniu znajdziesz na stronie ChilcAmbil®. Całą półkę z tradycyjnymi liniami i ChilcAmbil® zebraliśmy w kategorii Ambil i ChilcAmbil®. Najlepiej zacząć od jednej tradycyjnej linii i ChilcAmbil® postawionych obok siebie, bo wtedy najlepiej widać, czym różni się tradycja od nazwy handlowej.
Ambil, Rapé i kakao w Lesie Szamana
Każda z tych tradycji ma swoje miejsce w życiu ludów Ameryki Łacińskiej. Przeczytaj też nasze pozostałe artykuły:
- Rodzaje ambilu
- Rapé czy kakao ceremonialne
- Ambil: co to jest i skąd pochodzi
- Rapé: co to jest
- Rodzaje Rapé
- Kakao ceremonialne: co to jest
Na naszej półce: Kakao ceremonialne, Ambil w paście, Ambil w płynie, ChilcAmbil®, Rapé ceremonialne.
Źródła
- Schultes R.E., Raffauf R.F., The Healing Forest: Medicinal and Toxic Plants of the Northwest Amazonia, Dioscorides Press, 1990.
- Schultes R.E., Hofmann A., Rätsch C., Plants of the Gods: Their Sacred, Healing, and Hallucinogenic Powers, wydanie poprawione, Healing Arts Press, 2001.
- Deklaracja Narodów Zjednoczonych o prawach ludów tubylczych (UNDRIP), Zgromadzenie Ogólne ONZ, 2007, art. 31.
- Protokół z Nagoi dotyczący dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego i równego podziału korzyści, Konwencja o różnorodności biologicznej, 2010.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej.