Rodzaje Rapé różnią się przede wszystkim plemieniem, które je przygotowuje, i nazwą wariantu, nadaną w tej tradycji. Obok Rapé plemiennego istnieją też mieszanki autorskie i serie tematyczne, na przykład czakralne.
W ofercie Las Szamana jest ponad sto wariantów Rapé. Poniżej pokazujemy, jak się w nich odnaleźć, czym różnią się tradycje poszczególnych plemion i od czego zacząć.
Jak czytać nazwę Rapé?
Nazwa składa się zwykle z dwóch części:
- plemię, na przykład Kaxinawá, Yawanawá, Nukini albo Kuntanawa,
- nazwa wariantu, nadana przez plemię lub przez osobę, która przygotowała Rapé.
Przykład: w nazwie „Kuntanawa Alfavaca da Mata” Kuntanawa to plemię, a Alfavaca da Mata to nazwa wariantu. Ta sama nazwa wariantu u dwóch różnych plemion może oznaczać zupełnie inne Rapé, bo każde ma własną recepturę. Czym jest Rapé w ogóle, wyjaśniamy w artykule Rapé: co to jest i skąd pochodzi.
Rapé od plemion: czym różnią się tradycje?
| Plemię | Gdzie żyje | Co je wyróżnia |
|---|---|---|
| Kaxinawá (Huni Kuin) | Acre i wschodnie Peru | Jeden z największych ludów regionu, bogata tradycja pieśni i wzorów kene |
| Yawanawá | Rzeka Gregório, Acre | Doroczny festiwal kultury, pierwsze kobiety pajé |
| Nukini | Okolice Serra do Divisor | Szeroka gama wariantów o różnym charakterze |
| Kuntanawa | Dolina górnej Juruá | Lud, który odbudował swoją tożsamość i tradycję w ostatnich dekadach |
| Katukina | Okolice Cruzeiro do Sul | Tradycja przekazywana w niewielkiej wspólnocie |
| Shawãdawa | Acre | Warianty na co dzień i na ceremonie, na przykład Daily i Spiritual |
| Shanenawa | Okolice Feijó, Acre | Niewielki lud z własną tradycją pieśni |
| Apurinã | Rzeka Purus | Lud z innej rodziny językowej niż większość plemion Acre |
| Poyanawa | Okolice Mâncio Lima, Acre | Mała wspólnota pielęgnująca dawne receptury |
Większość tych ludów mówi językami z rodziny pano. Apurinã należą do rodziny arawak.
Mieszanki autorskie i serie tematyczne
Obok Rapé plemiennego w ofercie są mieszanki, których nazwa mówi o intencji, a nie o plemieniu. To na przykład Aya, Inner Journey czy Mindfulness, a także linia Cabolco z wariantami Clarity, Kanaro i Capemba.
Osobną grupą jest Rapé czakralne: siedem mieszanek nazwanych od czakr, od Muladhary po Sahasrarę. Można je kupić osobno albo jako czakralny zestaw Rapé.
Łagodniejsze i mocniejsze Rapé
Mieszanki różnią się charakterem. Jedne są łagodniejsze i nadają się do spokojnej, codziennej praktyki. Inne mają wyraźniejszy, mocniejszy charakter i są wybierane na ceremonie.
Ja na Pani/Pana miejscu zawsze do medytacji sięgałbym po Kuntanawa Alfavaca da Mata. Gdy szukam mocniejszego charakteru, wybieram Kaxinawá Canela do Velho albo Clarity.
Od jakiego Rapé zacząć?
Najłatwiej od zestawu, który pozwala porównać kilka tradycji naraz. W ofercie są zestawy po 3, 6, 12 i 24 słoiczki, na przykład zestaw Rapé 3x3g.
Dobrą drogą jest też wybranie jednego plemienia i poznanie kilku jego wariantów, zanim sięgnie się po kolejne. Dzięki temu łatwiej zauważyć, co jest wspólne dla tradycji, a co dla konkretnej mieszanki.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze?
- Na etykiecie powinno być podane plemię lub osoba, która przygotowała Rapé.
- Proszek powinien być suchy i sypki, bez grudek, które świadczą o wilgoci.
- Słoiczek powinien być szczelny i chronić zawartość przed światłem.
- Dobrze, gdy sprzedawca wie, skąd pochodzi dana partia, i potrafi odpowiedzieć na pytania.
Rapé przechowuj w suchym, ciemnym miejscu, najlepiej w szczelnym pojemniczku na Rapé.
Rapé w oczach badaczy
Ceremonialne proszki Ameryki Południowej od dawna fascynują naukowców. Szwedzki etnograf S. Henry Wassén z Muzeum Etnograficznego w Göteborgu wydał w 1965 roku obszerne studium o tradycjach ceremonialnych proszków Indian Ameryki Południowej i o przyborach, których do nich używano, a dwa lata później stworzył mapę ich rozmieszczenia na kontynencie. Archeolodzy dodali do tego głębię czasu: najstarsze znane tacki i rurki do ceremonialnych proszków znaleziono na wybrzeżu Peru i datuje się je na około 1200 rok przed naszą erą.
Dzisiejsze losy hapé opisała brazylijska antropolożka Oliveira. W pracy z 2019 roku przedstawia Rapé i sanangę jako „mediacje” między wioskami ludów Amazonii a miastami: praktyki, które przenoszą do miejskiego życia ciszę, intencję i szacunek dla lasu. Ludy Acre, takie jak Huni Kuin, Yawanawá czy Nukini, przyjmują dziś gości ze świata w swoich wioskach i dzielą się tradycją, która dla nich jest modlitwą.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się Rapé Kaxinawá od Yawanawá?
To dwie odrębne tradycje z własnymi recepturami i pieśniami. Najlepiej poznać różnicę, porównując warianty obu plemion obok siebie, na przykład w zestawie.
Czy Rapé czakralne pochodzi od plemion?
To seria tematyczna, nazwana od czakr. Łączy Rapé z tradycji Amazonii z symboliką czakr znaną z tradycji Indii.
Ile wariantów Rapé jest w ofercie?
Ponad sto, od kilkunastu plemion i linii. Pełną listę znajdziesz w kategorii Rapé ceremonialne.
Czy Rapé o tej samej nazwie zawsze jest takie samo?
Nie zawsze. Rapé przygotowuje się ręcznie, w partiach, więc kolejne partie mogą się nieznacznie różnić. To naturalna cecha produktu rzemieślniczego.
Źródła
- Wassén, S. H. (1965). The use of some specific kinds of South American Indian snuff and related paraphernalia. Etnologiska Studier, 28. Göteborg: Etnografiska Museet.
- Torres, C. M. (1995). Archaeological evidence for the antiquity of psychoactive plant use in the Central Andes. Annali dei Musei Civici di Rovereto, 11, 291-326.
- Oliveira, A. F. (2019). Rapé e Sananga: medicinas e mediações entre aldeias e centros urbanos. W: Labate, B. C., Goulart, S. L. (red.), O uso de plantas psicoativas nas Américas. Gramma/NEIP, 261-280.