Kakao ceremonialne pochodzi z krajów leżących w pasie równikowym, mniej więcej między 20. stopniem szerokości północnej i południowej. Smak masy kakaowej zależy od odmiany drzewa, gleby, klimatu i sposobu fermentacji, dlatego kakao z Dominikany smakuje inaczej niż to z Peru czy Ghany.
Poniżej opisujemy najważniejsze kraje uprawy, odmiany kakaowca i to, czego można się spodziewać po każdym z nich w kubku.
Gdzie rośnie kakaowiec?
Kakaowiec potrzebuje ciepła przez cały rok, dużej wilgotności i cienia wyższych drzew. Dlatego uprawia się go tylko w wąskim pasie wokół równika: w Ameryce Łacińskiej, Afryce Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej.
Jego ojczyzną jest górna Amazonia. Najstarsze ślady użycia kakao, sprzed około 5300 lat, znaleziono na terenie dzisiejszego Ekwadoru. Do Afryki i Azji roślina trafiła dopiero w czasach kolonialnych. Więcej o historii napoju piszemy w artykule kakao ceremonialne: co to jest.
Jakie są odmiany kakaowca?
- Criollo: najstarsza i najrzadsza grupa. Daje smak delikatny, orzechowy, z niską goryczką. Drzewa są wrażliwe i plonują słabo.
- Forastero: najczęściej uprawiana grupa na świecie, zwłaszcza w Afryce. Smak mocny, klasycznie kakaowy, z wyraźną goryczką.
- Trinitario: krzyżówka criollo i forastero z Trynidadu. Łączy aromat pierwszej z wytrzymałością drugiej.
- Nacional: odmiana z Ekwadoru, znana z kwiatowego aromatu określanego jako „Arriba”.
Na smak wpływa też fermentacja. Ta sama odmiana fermentowana krócej daje kakao ostrzejsze, fermentowana dłużej daje łagodniejsze i bardziej owocowe.
Ile naprawdę jest odmian kakaowca? Badanie genetyczne z 2008 roku
Przez dziesięciolecia kakaowiec dzielono na dwie wielkie grupy: criollo i forastero. W 2008 roku zespół Juana Carlosa Motamayora opublikował w PLoS ONE badanie, które zmieniło ten obraz. Naukowcy przeanalizowali 1241 drzew z całej Ameryki Łacińskiej przy pomocy 106 markerów genetycznych i zamiast dwóch grup znaleźli dziesięć wyraźnych grup genetycznych: Marañón, Curaray, Criollo, Iquitos, Nanay, Contamana, Amelonado, Purús, Nacional i Guiana.
Większość z nich nosi nazwy rzek i regionów górnej Amazonii, skąd kakaowiec pochodzi. Badanie potwierdziło też, że tradycyjne odmiany, takie jak Nacional z Ekwadoru czy Amelonado, mają swoje własne, odrębne korzenie. Dlatego kraj i region pochodzenia tak wyraźnie czuć w kubku.
Kakao z Dominikany
Dominikana to jeden z największych eksporterów kakao w Ameryce Łacińskiej. Tamtejsze kakao dzieli się na dwa typy: Hispaniola, fermentowane, oraz Sanchez, suszone bez pełnej fermentacji. Do masy ceremonialnej wybiera się zwykle Hispaniolę.
W kubku daje smak łagodny i zbalansowany, z nutami suszonych owoców i lekką kwasowością. To dobre kakao na początek. W Las Szamana to kakao Dominicalm z Dominikany.
Kakao z Peru
Peru uprawia kakao głównie na amazońskich stokach Andów, w regionach takich jak Cusco, San Martín czy Junín. Rośnie tam wiele lokalnych odmian, w tym rodzima chuncho z doliny La Convención.
Peruwiańskie kakao ma zwykle wyraźną owocowość, czasem nuty czerwonych owoców i cytrusów. W ofercie to kakao Incaspirit z Peru.
Kakao z Ekwadoru
Ekwador jest ojczyzną odmiany Nacional i jednym z największych producentów kakao na świecie. Najbardziej ceni się kakao z wybrzeża i nizin rzeki Guayas.
Smak jest kwiatowy, czasem z nutą jaśminu i owoców tropikalnych, przy umiarkowanej goryczce. W ofercie to kakao Ecuadream z Ekwadoru.
Kakao z Wenezueli
Wenezuela słynie z najstarszych linii criollo, takich jak Porcelana czy kakao z doliny Chuao. To kraj, w którym kakao od wieków uprawia się dla smaku, a nie dla ilości.
Masa z wenezuelskich ziaren jest delikatna, orzechowa i karmelowa, z niską goryczką. W ofercie to kakao Wenezueland z Wenezueli.
Kakao z Kolumbii
Kolumbia ma wiele regionów uprawy, od wybrzeża Karaibów po doliny andyjskie. Dzięki temu smak kolumbijskiego kakao bywa bardzo różny, od owocowego po karmelowy.
Często łączy wyraźny aromat z przyjemną słodyczą bez cukru. W ofercie to kakao ChocoLumbia z Kolumbii.
Kakao z Afryki: Ghana i Sierra Leone
Afryka Zachodnia daje dziś większość kakao na świecie. Uprawia się tam głównie odmiany z grupy forastero, w tym amelonado.
Ghana to jeden z największych producentów kakao na świecie. Tamtejsza masa ma klasyczny, mocny, kakaowy smak, dobrze znany z czekolady. W ofercie to kakao Africalove z Ghany.
Sierra Leone uprawia kakao na mniejszą skalę, często w małych gospodarstwach. Smak jest ziemisty i pełny. W ofercie to kakao Sierritual z Sierra Leone.
Jak wybrać kraj pochodzenia dla siebie?
| Kraj | Typowy smak | Dla kogo |
|---|---|---|
| Dominikana | Łagodny, suszone owoce | Na pierwsze spotkanie z masą kakaową |
| Peru | Owocowy, lekko kwaskowy | Dla lubiących wyraziste nuty |
| Ekwador | Kwiatowy, aromatyczny | Dla szukających aromatu |
| Wenezuela | Orzechowy, karmelowy, delikatny | Dla tych, którzy nie lubią goryczki |
| Kolumbia | Od owocowego po karmelowy | Do porównywania różnych smaków |
| Ghana | Mocny, klasycznie kakaowy | Dla miłośników intensywnego smaku |
| Sierra Leone | Ziemisty, pełny | Dla lubiących głębokie, ciemne smaki |
Ja na Pani/Pana miejscu zawsze zaczynałbym od Dominikany, a potem sięgał po jeden kraj z innego kontynentu, żeby poczuć różnicę. Wszystkie kakao znajdziesz w kategorii kakao ceremonialne. Czym masa kakaowa różni się od proszku i czekolady, wyjaśniamy w artykule kakao ceremonialne a zwykłe kakao.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kraj pochodzenia ma znaczenie podczas ceremonii?
Dla samej ceremonii nie jest konieczny, ważniejsza jest czysta masa kakaowa i uwaga. Wiele osób dobiera jednak kraj do nastroju, na przykład łagodną Dominikanę na spokojny wieczór. Jak poprowadzić ceremonię, opisujemy w tekście ceremonia kakao w domu.
Czy kakao z Afryki jest gorsze niż z Ameryki Łacińskiej?
Nie gorsze, tylko inne. Afrykańskie kakao ma mocniejszy, bardziej klasyczny smak. Kakao z Ameryki Łacińskiej częściej ma nuty owocowe i kwiatowe.
Dlaczego dostępność kakao z danego kraju się zmienia?
Kakao zbiera się sezonowo, a od 2024 roku ceny surowca na świecie są bardzo wysokie i zmienne. Dlatego niektóre kraje bywają chwilowo niedostępne.
Co oznacza „single origin” na opakowaniu kakao?
Że całe kakao w opakowaniu pochodzi z jednego kraju, a czasem z jednego regionu lub plantacji. Dzięki temu łatwiej poczuć smak typowy dla danego miejsca.
Kakao naturalnie zawiera teobrominę i niewielką ilość kofeiny. W ciąży, podczas karmienia piersią lub przy stałym przyjmowaniu leków skonsultuj się z lekarzem. Kakao przechowuj poza zasięgiem psów i kotów.
Źródła
- Motamayor J.C., Lachenaud P., da Silva e Mota J.W., Loor R., Kuhn D.N., Brown J.S., Schnell R.J. (2008). Geographic and genetic population differentiation of the Amazonian chocolate tree (Theobroma cacao L). PLoS ONE 3(10): e3311.
- Zarrillo S. i wsp. (2018). The use and domestication of Theobroma cacao during the mid-Holocene in the upper Amazon. Nature Ecology & Evolution 2: 1879-1888.