Kakao ceremonialne to cała, nieodtłuszczona masa z mielonych ziaren kakaowca. Zwykłe kakao w proszku to ta sama masa po wyciśnięciu większości tłuszczu, często dodatkowo alkalizowana. Stąd różnica w smaku, gęstości i cenie.
Na półkach obok siebie stoją kakao ceremonialne, kakao w proszku, czekolada do picia i gorzka czekolada. Wszystkie pochodzą z tego samego ziarna, ale to cztery różne produkty. Poniżej pokazujemy, czym się różnią i jak je rozpoznać po składzie.
Jak powstaje każdy z tych produktów?
Punkt wyjścia jest zawsze ten sam. Ziarna kakaowca fermentują, schną, są prażone i mielone na gęstą pastę, czyli masę kakaową. Dalej drogi się rozchodzą.
- Kakao ceremonialne: masa kakaowa zastyga w bloki lub płatki. Nic się z niej nie odejmuje.
- Kakao w proszku: masę tłoczy się w prasie, oddzielając masło kakaowe. Twardy placek, który zostaje, mieli się na proszek.
- Czekolada do picia: kakao w proszku lub masa kakaowa miesza się z cukrem, często z mlekiem w proszku i aromatami.
- Gorzka czekolada: masę kakaową łączy się z cukrem i dodatkowym masłem kakaowym, a potem długo miesza i temperuje.
Prasę do oddzielania masła kakaowego opatentował w 1828 roku Holender Coenraad van Houten. Od jego nazwiska i kraju wzięło się określenie kakao holenderskie, czyli alkalizowane.
Porównanie w tabeli
| Cecha | Kakao ceremonialne | Kakao w proszku | Czekolada do picia | Gorzka czekolada |
|---|---|---|---|---|
| Skład | 100% masa kakaowa | Odtłuszczone kakao | Cukier, kakao, często mleko w proszku | Masa kakaowa, cukier, masło kakaowe |
| Tłuszcz | Około połowy masy | Zwykle 10 do 22% | Zależy od przepisu | Około 30 do 45% |
| Forma | Blok, dysk, płatki | Sypki proszek | Proszek lub granulat | Tabliczka |
| Smak | Głęboki, gorzki, pełny | Płaski, suchy | Słodki | Gorzko słodki |
| Konsystencja napoju | Gęsta, aksamitna | Rzadka | Kremowa, słodka | Gęsta po stopieniu |
| Najlepsze użycie | Napój, ceremonia | Wypieki | Szybki napój | Jedzenie, desery |
Czym jest kakao alkalizowane?
Alkalizacja polega na potraktowaniu kakao roztworem zasadowym. Proszek ciemnieje, traci kwasowość i łatwiej rozpuszcza się w płynie. Za to smak staje się łagodniejszy i mniej złożony.
Na opakowaniu poznasz je po dopisku „alkalizowane”, „przetworzone z użyciem substancji zasadowych” albo po symbolu E501 lub E525 w składzie. Kakao ceremonialne nie jest alkalizowane.
Dlaczego kakao ceremonialne jest gęstsze i bardziej sycące?
Bo zostaje w nim masło kakaowe. To ono daje aksamitną konsystencję i pełny, długi smak. Napój z proszku jest rzadszy, bo większość tłuszczu trafiła do przemysłu kosmetycznego i czekoladowego.
Masa kakaowa zawiera też teobrominę, naturalny alkaloid spokrewniony z kofeiną. W proszku jej proporcja jest inna, bo zmienia się cały skład produktu.
Jak rozpoznać kakao ceremonialne po składzie?
- W składzie jest jedna pozycja: masa kakaowa, miazga kakaowa albo pasta kakaowa.
- Nie ma cukru, mleka w proszku, lecytyny, aromatów ani substancji zasadowych.
- Produkt ma formę bloku, dysku lub płatków, które łamią się z trzaskiem.
- Producent podaje kraj pochodzenia ziaren.
Jeśli na opakowaniu jest „kakao o obniżonej zawartości tłuszczu”, to proszek, nie masa kakaowa. Jeśli pierwszym składnikiem jest cukier, to czekolada do picia.
A surowe kakao, nibsy i masło kakaowe?
- Surowe kakao to kakao z ziaren nieprażonych lub prażonych w niskiej temperaturze. Może być masą kakaową, proszkiem albo nibsami.
- Nibsy to pokruszone, łuskane ziarna kakaowca. Chrupią, są gorzkie i nadają się do posypania deseru.
- Masło kakaowe to sam tłuszcz oddzielony z masy. Ma delikatny zapach kakao i służy w kuchni i kosmetyce.
Które kakao wybrać?
Do pieczenia ciasta wystarczy kakao w proszku. Do szybkiego, słodkiego napoju dla dzieci czekolada do picia. Do spokojnego rytuału i pełnego smaku tylko kakao ceremonialne. Jak je przygotować, opisujemy w artykule kakao ceremonialne: co to jest i jak je przygotować, a jak zorganizować domową ceremonię, w tekście ceremonia kakao w domu.
Ja na Pani/Pana miejscu zawsze porównałbym oba napoje obok siebie: kubek z proszku i kubek z masy kakaowej. Różnica jest widoczna od pierwszego łyku. W kategorii kakao ceremonialne znajdziesz masę kakaową z kilku krajów, na przykład Dominicalm z Dominikany.
Co mówią badania o alkalizacji kakao?
Różnicę między kakao naturalnym a alkalizowanym zmierzyli naukowcy. W 2008 roku zespół Kennetha Millera z laboratorium firmy Hershey opublikował w Journal of Agricultural and Food Chemistry analizę popularnych proszków kakaowych. Najwięcej flawanoli, polifenoli i najwyższą zdolność antyoksydacyjną miały proszki naturalne, czyli niealkalizowane. Im mocniej kakao alkalizowano, tym mniej flawanoli w nim zostawało, a spadek był liniowy i przewidywalny.
W tym samym roku hiszpańscy badacze z Uniwersytetu w Barcelonie (Andrés-Lacueva i wsp.) przebadali proszki kakaowe z hiszpańskich sklepów. W kakao alkalizowanym średnia zawartość flawonoidów była o 60% niższa niż w naturalnym. Oba badania dotyczyły proszków, ale dobrze pokazują, jak wiele zmienia sam proces, którego kakao ceremonialne nie przechodzi.
Kakao naturalnie zawiera teobrominę i niewielką ilość kofeiny. W ciąży, podczas karmienia piersią lub przy stałym przyjmowaniu leków skonsultuj się z lekarzem. Kakao przechowuj poza zasięgiem psów i kotów.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kakao ceremonialne można zastąpić gorzką czekoladą?
Tylko częściowo. Gorzka czekolada ma cukier i dodatkowe masło kakaowe, więc napój będzie słodszy i inny w smaku. Do ceremonii lepiej użyć czystej masy kakaowej.
Czy kakao ceremonialne nadaje się do pieczenia?
Tak, ale trzeba je najpierw stopić. W przepisach na proszek nie da się go podmienić jeden do jednego, bo zawiera dużo więcej tłuszczu.
Dlaczego kakao ceremonialne kosztuje więcej niż proszek?
Bo to całe ziarno, a nie pozostałość po tłoczeniu masła. Dochodzi do tego wybór odmian i ręczna obróbka. Od 2024 roku ceny surowca kakaowego na świecie są bardzo wysokie.
Czy kakao w proszku to gorszy produkt?
Nie gorszy, tylko inny. Świetnie sprawdza się w wypiekach. Do picia w rytuale po prostu nie daje tej gęstości i pełni smaku.
Źródła
- Miller K.B., Hurst W.J., Payne M.J. i wsp. (2008). Impact of alkalization on the antioxidant and flavanol content of commercial cocoa powders. Journal of Agricultural and Food Chemistry 56(18): 8527-8533.
- Andrés-Lacueva C., Monagas M., Khan N. i wsp. (2008). Flavanol and flavonol contents of cocoa powder products: influence of the manufacturing process. Journal of Agricultural and Food Chemistry 56(9): 3111-3117.