Praktyki szamańskie to sposoby kontaktu z naturą, rytmem i własnym wnętrzem, wywodzące się z kultur, w których szaman pełnił konkretną funkcję społeczną: był pośrednikiem, uzdrowicielem wspólnoty i strażnikiem pamięci. Kluczowe rozróżnienie jest proste. Szamanizm tradycyjny to rola, do której człowiek dorasta w swojej kulturze przez lata. Codzienna praktyka inspirowana szamanizmem to zestaw prostych, uważnych gestów, które każdy może wpleść w swój dzień bez udawania, że zostaje szamanem. Ten tekst dotyczy tej drugiej drogi.
Czym są praktyki szamańskie, a czym nie są
Słowo „szaman” pochodzi z języka Ewenków, tunguskiego ludu Syberii, i trafiło do języków europejskich przez rosyjski w XVII wieku. Antropolodzy, tacy jak Mircea Eliade czy Piers Vitebsky, opisywali szamanizm jako zbiór technik zmiany stanu świadomości, najczęściej przez rytmiczny dźwięk bębna, taniec, śpiew i post, służących wspólnocie, a nie wyłącznie jednostce.
W latach 80. XX wieku amerykański antropolog Michael Harner zaproponował tzw. szamanizm rdzeniowy: uproszczone, wspólne elementy wielu tradycji, oderwane od konkretnej kultury. Z tego nurtu wyrosła większość współczesnych praktyk na Zachodzie. Warto o tym wiedzieć, bo dzięki temu łatwiej odróżnić uczciwą inspirację od marketingowych obietnic.
Czym praktyki szamańskie nie są? Nie są terapią ani zamiennikiem opieki lekarskiej czy psychologicznej. Nie wymagają też drogich akcesoriów. Ich wartość leży w regularności, uwadze i relacji ze światem żywym.
Jak włączyć praktyki szamańskie do codziennego życia? Zasada rytmu dnia
W kulturach, które pielęgnowały szamanizm, czas nie był płaski. Świt, południe, zmierzch i noc miały swój charakter. Najprostszy sposób, by przenieść tę mądrość do miejskiego życia, to przywiązać praktykę do zegara. Nie trzeba godziny dziennie. Wystarczą trzy krótkie momenty, które z czasem staną się naturalne jak mycie zębów.
Rano: powitanie dnia (5 do 15 minut)
Zanim sięgniesz po telefon, podejdź do okna lub wyjdź na balkon. Spójrz w stronę wschodu, skąd przychodzi światło. Wiele tradycji, od syberyjskich po słowiańskie, zaczynało dzień od pozdrowienia słońca i czterech stron świata.
- Oddech i ziemia. Stań boso, jeśli możesz. Zrób kilka spokojnych oddechów, czując ciężar ciała w stopach.
- Intencja. Powiedz jedno zdanie o tym, jak chcesz przejść przez ten dzień. Nie co osiągnąć, tylko jak być: cierpliwie, uważnie, łagodnie.
- Napar. Ciepły napój pity w ciszy, na przykład z melisy, mięty czy lipy, może stać się porannym rytuałem przejścia ze snu w działanie.
W ciągu dnia: kotwice uwagi
Szaman w tradycyjnym ujęciu był kimś, kto zauważa: zmianę wiatru, zachowanie ptaków, nastrój wspólnoty. W pracy przy biurku tę umiejętność można ćwiczyć przez krótkie zatrzymania. Wybierz jeden stały sygnał, na przykład każde wyjście z budynku albo każdą przerwę na wodę, i za każdym razem na kilka sekund zwróć uwagę na coś żywego: drzewo za oknem, niebo, roślinę na parapecie. To drobne, ale właśnie z takich drobiazgów buduje się trwała więź z naturą.
Wieczorem: domknięcie dnia
Zmierzch w wielu kulturach był porą oczyszczania i podziękowania. Przyciemnij światło, zapal świecę albo okadź pokój suszonymi ziołami z rodzimej tradycji, takimi jak bylica, szałwia lekarska czy jałowiec. Zapisz w zeszycie trzy rzeczy z mijającego dnia, za które jesteś wdzięczny lub wdzięczna, oraz jedną, którą chcesz zostawić za sobą. Ten prosty gest pomaga oddzielić dzień od nocy i może wspierać spokojniejsze wyciszenie przed snem.
Bęben, grzechotka i głos: dźwięk jako brama
Rytmiczny dźwięk jest wspólnym mianownikiem praktyk szamańskich na wielu kontynentach. Harner opisywał tzw. podróż szamańską przy jednostajnym bębnieniu w tempie około czterech do siedmiu uderzeń na sekundę. Nie musisz od razu wyruszać w żadne podróże. Wystarczy kilka minut wieczorem, by usiąść z zamkniętymi oczami i słuchać bębna, grzechotki albo własnego nucenia.
Jeśli nie masz instrumentu, zacznij od głosu. Długie, niskie „mmm” na wydechu to najstarszy instrument świata. Po kilku tygodniach zauważysz, że ciało samo kojarzy ten dźwięk z wyciszeniem.
Kakao ceremonialne jako rytuał intencji
Jednym z najbardziej przystępnych sposobów, by nadać praktyce ciepły, zmysłowy wymiar, jest kakao ceremonialne. Ziarno kakaowca (Theobroma cacao, czyli dosłownie „pokarm bogów”) było w kulturach Majów i Azteków napojem obrzędowym, podawanym podczas świąt, zaślubin i ceremonii wspólnotowych. Kakao ceremonialne to zwykle masa z całych, minimalnie przetworzonych ziaren, bez odtłuszczania i dodatków, a nie słodzony proszek do picia.
Kakao naturalnie zawiera teobrominę, łagodny związek z grupy metyloksantyn, dlatego tradycyjnie pije się je raczej w pierwszej połowie dnia lub wczesnym popołudniem, a nie tuż przed snem. Prosty sposób: rozpuść 20 do 30 g posiekanej masy w ciepłej, niewrzącej wodzie lub roślinnym mleku, dodaj szczyptę cynamonu lub chili. Zanim wypijesz, przytrzymaj kubek w dłoniach i wypowiedz intencję. Picie w ciszy, powoli, jest tu ważniejsze niż sama ilość. Osoby przyjmujące leki, w ciąży lub wrażliwe na metyloksantyny powinny zachować umiar i w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem.
W naszym leśnym sklepie Las Szamana znajdziesz produkty do takich codziennych rytuałów: kakao, zioła do okadzania i naturalne akcesoria do domowej praktyki.
Polskie i europejskie korzenie: rok obrzędowy
Nie trzeba szukać inspiracji wyłącznie w Amazonii czy na Syberii. Kultura ludowa Słowian, opisana szczegółowo przez Kazimierza Moszyńskiego, była przesiąknięta myśleniem, które dziś nazwalibyśmy szamańskim: rozmowa z drzewami, szacunek dla progów i rozstajów, zioła zbierane o określonej porze roku.
- Przesilenia i równonoce. Noc Kupały w okolicach przesilenia letniego była czasem ognisk, wianków i zbierania ziół o szczególnej mocy, jak bylica czy dziurawiec.
- Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia). Święcenie bukietów z ziół, zbóż i kwiatów to żywa do dziś pozostałość dawnego dziękczynienia za plony.
- Zaduszki i Dziady. Jesienne święta pamięci o przodkach przypominają, że praktyka to także relacja z tymi, którzy byli przed nami.
Wpisanie swojej praktyki w ten roczny cykl daje jej głębię i zakorzenienie. Oprócz rytmu dnia masz wtedy także rytm roku.
Granice i szacunek
Historyk Ronald Hutton zwracał uwagę, jak bardzo zachodnie wyobrażenia o szamanach różnią się od rzeczywistości ludów Syberii. To dobra lekcja pokory. Kilka zasad pomaga praktykować uczciwie:
- Nie przyjmuj tytułów i nazw, które w danej kulturze trzeba otrzymać od wspólnoty.
- Ucz się historii roślin i rytuałów, z których korzystasz, oraz kultur, z których pochodzą.
- Unikaj substancji o silnym działaniu bez wiedzy, przygotowania i odpowiedniego otoczenia. Codzienna praktyka nie potrzebuje niczego takiego.
- Traktuj rytuał jako wsparcie, a nie obietnicę uzdrowienia. W sprawach zdrowia zawsze decyduje specjalista.
Najlepsza praktyka to ta, którą naprawdę wykonujesz. Pięć minut o świcie każdego dnia znaczy więcej niż jedna wielka ceremonia raz w roku. Zacznij od jednego momentu, rano albo wieczorem, i pozwól, by reszta wyrosła z niego jak las z pojedynczego nasiona.
W praktyce sklepowej warto oprzeć rytuał o konkretne produkty z półki: ekstrakt z soplówki, ekstrakt z reishi, ekstrakt z cordycepsu. Porównuj etykiety w tym samym języku i tej samej formie produktu.
Źródła
- Mircea Eliade, Szamanizm i archaiczne techniki ekstazy (wyd. oryg. 1951; wyd. polskie PWN).
- Michael Harner, The Way of the Shaman, Harper and Row, 1980.
- Piers Vitebsky, The Shaman, Macmillan / Duncan Baird, 1995.
- Ronald Hutton, Shamans: Siberian Spirituality and the Western Imagination, Hambledon and London, 2001.
- Kazimierz Moszyński, Kultura ludowa Słowian, PAU, 1929 do 1939.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to cocoa flavanols, EFSA Journal, 2012.