Darmowa dostawa
Darmowa dostawa (Paczkomaty InPost 24/7) już od 300,00 zł.
Waluty
Promocje
Ambil Jugo de Mapacho™
Ambil Jugo de Mapacho™

41,99 zł

Cena regularna: 59,99 zł

Najniższa cena: 59,99 zł
Ambil Jugo de Shawadawa Spiritual™
Ambil Jugo de Shawadawa Spiritual™

53,19 zł

Cena regularna: 75,99 zł

Najniższa cena: 75,99 zł
Ceremonialne kadzidło Rapé Yawanawa Kanaro
Ceremonialne kadzidło Rapé Yawanawa Kanaro

32,99 zł

Cena regularna: 43,99 zł

Najniższa cena: 30,79 zł
Ceremonialne kadzidło Rapé Kuntanawa Jatoba
Ceremonialne kadzidło Rapé Kuntanawa Jatoba

32,99 zł

Cena regularna: 43,99 zł

Najniższa cena: 43,99 zł
Ceremonialne kadzidło Rapé Kuntanawa Sansara
Ceremonialne kadzidło Rapé Kuntanawa Sansara

32,99 zł

Cena regularna: 43,99 zł

Najniższa cena: 43,99 zł
Ceremonialne kadzidło  Rapé Kaxinawa Uxi
Ceremonialne kadzidło Rapé Kaxinawa Uxi

32,99 zł

Cena regularna: 43,99 zł

Najniższa cena: 43,99 zł
Ambil Jugo de Cocoa™
Ambil Jugo de Cocoa™

48,99 zł

Cena regularna: 69,99 zł

Najniższa cena: 69,99 zł
Ambil Jugo de MINTrue™
Ambil Jugo de MINTrue™

48,99 zł

Cena regularna: 69,99 zł

Najniższa cena: 69,99 zł
Ambil Jugo de Shanenawa™
Ambil Jugo de Shanenawa™

53,19 zł

Cena regularna: 75,99 zł

Najniższa cena: 75,99 zł
Ceremonialne kadzidło Rapé Tsunu Princess™
Ceremonialne kadzidło Rapé Tsunu Princess™

32,24 zł

Cena regularna: 42,99 zł

Najniższa cena: 42,99 zł
Ceremonialne kadzidło Rapé Nukini Anador
Ceremonialne kadzidło Rapé Nukini Anador

32,99 zł

Cena regularna: 43,99 zł

Najniższa cena: 43,99 zł
Ceremonialne kadzidło Rapé Nukini Marachimbe
Ceremonialne kadzidło Rapé Nukini Marachimbe

33,00 zł

Cena regularna: 44,00 zł

Najniższa cena: 44,00 zł
Produkt dnia
LEŚNY GREEN DETOX 100g - MIELONY
LEŚNY GREEN DETOX 100g - MIELONY

47,00 zł

Ambil Jugo de Mapacho™
Ambil Jugo de Mapacho™

41,99 zł

Cena regularna: 59,99 zł

Najniższa cena: 59,99 zł
Prawdziwe Palo Santo
Prawdziwe Palo Santo

14,99 zł

Leśne Kadzidełka™ - Lawenda
Leśne Kadzidełka™ - Lawenda

19,99 zł

szt.
Leśny Zestaw Ormusów
Leśny Zestaw Ormusów

219,99 zł

szt.
MISTRZOSTWO UMYSŁU - Jak opanować umysł
MISTRZOSTWO UMYSŁU - Jak opanować umysł

22,00 zł

Cena regularna: 88,00 zł

Najniższa cena: 88,00 zł
szt.
PACZULA - LEŚNY OLEJEK ETERYCZNY™
PACZULA - LEŚNY OLEJEK ETERYCZNY™

31,32 zł

szt.
Nowości
Newsletter
Podaj swój adres e-mail, jeżeli chcesz otrzymywać informacje o nowościach i promocjach. Za zapisanie otrzymasz aż 500 punktów lojalnościowych!

Tepi vs kuripe: kiedy narzędzie dla drugiej osoby, kiedy własne

Tepi i kuripe to dwa tradycyjne amazońskie aplikatory do Rapé, sproszkowanej mieszanki roślinnej znanej z kultury ludów zachodniej Amazonii. Kluczowa różnica jest prosta. Tepi to długa rurka, przy której zawsze są dwie osoby: jedna podaje, druga przyjmuje. Kuripe to krótki aplikator w kształcie litery V, przeznaczony dla jednej osoby. Pytanie „tepi vs kuripe” nie dotyczy więc wygody. Dotyczy relacji, czyli tego, czy w danej chwili ktoś komuś służy, czy człowiek pozostaje sam ze sobą. Od razu ważne zastrzeżenie: Rapé i wszystkie produkty z tej rodziny w naszym sklepie są sprzedawane jako przedmioty kolekcjonerskie i kulturowe, nie są przeznaczone do spożycia. Ten tekst opisuje tradycję i rzemiosło, nie daje instrukcji.

Czym właściwie różni się tepi od kuripe?

Najłatwiej zrozumieć to przez porównanie z czymś znanym. Kuripe przypomina własny kubek: należy do jednej osoby, jest krótkie, poręczne, często noszone w małym woreczku. Tepi przypomina raczej naczynie, którym gospodarz nalewa gościowi. Bez drugiej osoby nie ma ono sensu.

  • Tepi: zwykle 20 do 50 cm długości, prosta lub lekko wygięta rurka, jeden koniec trzyma osoba podająca, drugi kierowany jest do osoby przyjmującej.
  • Kuripe: dwa krótkie kanaliki połączone pod kątem w kształt litery V, całość mieści się w dłoni.
  • Liczba osób: tepi zawsze dwie, kuripe jedna.
  • Znaczenie: tepi niesie gest zaufania i przewodnictwa, kuripe gest samodzielności i osobistej praktyki.

Skąd pochodzą te narzędzia i kto je tworzy?

Oba aplikatory wywodzą się z kultur pogranicza Brazylii i Peru, przede wszystkim ze stanu Acre i doliny rzeki Juruá. Najczęściej wymienia się ludy Yawanawá, Huni Kuin (nazywane też Kaxinawá), Noke Koî (Katukina), Kuntanawa oraz Matsés po peruwiańskiej stronie granicy. Każda z tych społeczności ma własne słownictwo, własne receptury i własne zwyczaje dotyczące tego, kto i kiedy może podawać Rapé innym.

Archeologia pokazuje, że przyrządy ceremonialne do roślinnych proszków znano w Ameryce Południowej od bardzo dawna. Constantino Torres i David Repke opisują w swojej monografii o Anadenanthera tacki i rurki z kości oraz drewna, znajdowane między innymi w andyjskich pochówkach. Współczesne tepi i kuripe nie są ich prostą kontynuacją, ale należą do tej samej szerokiej rodziny narzędzi.

Kiedy w tradycji sięga się po tepi?

W opisach etnograficznych tepi pojawia się tam, gdzie jest wyraźny podział ról. Podaje zwykle osoba doświadczona: pajé, czyli przewodnik obrzędowy, starszy członek rodziny albo ktoś, komu społeczność ufa. Przyjmujący oddaje się na moment w cudze ręce. Dlatego u Yawanawá i Huni Kuin podanie Rapé przez tepi bywa częścią wspólnych zgromadzeń, przyjmowania gości, przygotowań do śpiewu i pracy obrzędowej.

W tym geście jest kilka warstw, które warto nazwać wprost:

  • Intencja przekazywana przez oddech. Wiele ludów Juruá wierzy, że osoba podająca przekazuje razem z oddechem coś ze swojej siły i skupienia. Stąd przekonanie, że nie każdy powinien podawać.
  • Hierarchia doświadczenia. Tepi rzadko krąży przypadkowo. Zwykle trzyma je ktoś, kto zna mieszankę i zna osobę, której ją podaje.
  • Gościnność. Podanie przez tepi bywa formą powitania i uznania przybysza za część kręgu.

Odpowiedź na pytanie „kiedy tepi” brzmi więc w kontekście kulturowym tak: wtedy, gdy jest relacja, rola i zaufanie. Samo posiadanie narzędzia nie czyni nikogo osobą podającą.

Kiedy tradycja zostaje przy kuripe?

Kuripe to narzędzie osobiste. W wioskach Acre wielu mężczyzn i coraz częściej kobiet nosi własne kuripe razem z małym pojemnikiem Rapé. Kuripe towarzyszy codzienności: pracy w lesie, chwilom samotnej refleksji, momentom, gdy nie ma przy kimś przewodnika albo gdy praktyka ma charakter wewnętrzny.

Etnografowie zauważają też aspekt higieniczny i obyczajowy. Kuripe zwykle nie jest pożyczane, podobnie jak u nas nie pożycza się szczoteczki do zębów. Tepi bywa narzędziem wspólnoty, kuripe pozostaje przedmiotem jednej osoby, często ozdobionym jej własnym wzorem lub koralikami w kolorach rodziny.

Można to ująć krótko: tepi mówi „ktoś mnie prowadzi”, kuripe mówi „jestem tu ze sobą”. Żadne z nich nie jest „lepsze”. Odpowiadają na różne sytuacje społeczne.

Jak rozpoznać dobrze wykonany aplikator?

Dla kolekcjonera i osoby, która chce mieć w domu prawdziwy przedmiot rzemiosła, a nie fabryczną imitację, liczy się kilka konkretnych cech. Dobrym punktem wyjścia jest nasze tepi z kolekcji Las Szamana, na którym łatwo zobaczyć poniższe szczegóły.

Materiał

Tradycyjnie używa się bambusa (w Brazylii nazywanego taboca), twardego drewna, rzadziej kości ptaków lub ssaków. Bambus jest lekki i ma naturalny kanał, drewno wymaga precyzyjnego wiercenia. Dobry materiał jest suchy, bez pęknięć wzdłużnych i bez zapachu chemicznych lakierów.

Łączenia i wykończenie

W kuripe najważniejsze jest miejsce, gdzie stykają się oba kanaliki. Rzemieślnicy łączą je naturalną żywicą, woskiem pszczelim lub smołą roślinną, często owijając bawełnianą nicią. Łączenie powinno być szczelne i gładkie. W tepi zwraca się uwagę na prosty, drożny kanał na całej długości i wygładzone krawędzie końcówek.

Pochodzenie

Uczciwy opis podaje, kto wykonał przedmiot albo przynajmniej z jakiego regionu i od jakiej społeczności pochodzi. Warto pamiętać o duchu Protokołu z Nagoi, który mówi o uczciwym dzieleniu się korzyściami z wiedzy tradycyjnej: kupując rękodzieło, dobrze wiedzieć, czy trafia ono z wioski do sklepu drogą, która coś tej wiosce zostawia.

Dla porównania budowy warto obejrzeć także nasze kuripe wykonane ręcznie oraz kolejne rękodzielnicze aplikatory. Zestawienie obok siebie dwóch form najlepiej pokazuje, jak różne potrzeby kryją się za podobnym materiałem.

Jak dbać o przedmiot i gdzie kończy się ten tekst?

Tepi i kuripe to przedmioty z naturalnych materiałów, więc wymagają podobnej troski jak drewniana miska czy bambusowa flet. Najlepiej czują się w suchym, przewiewnym miejscu, z dala od kaloryferów i bezpośredniego słońca, które wysusza bambus i może prowadzić do pęknięć. Wilgoć z kolei sprzyja pleśni w wąskich kanałach. Wiele osób przechowuje je w bawełnianym lub lnianym woreczku, co chroni przed kurzem i uderzeniami. Same mieszanki Rapé, jako produkty kolekcjonerskie, również trzyma się szczelnie zamknięte i suche. Do tego może przydać się na przykład akcesorium do przechowywania z naszej oferty.

Tu kończy się zakres tego artykułu. Nie opisujemy, jak ktokolwiek miałby czegokolwiek używać na sobie lub na innych, i nie podajemy żadnych ilości. Opowiadamy o tym, jak ludy Juruá rozumieją różnicę między podawaniem a samodzielną praktyką, bo właśnie ta różnica nadaje obu przedmiotom sens. Szacunek dla tradycji zaczyna się od przyznania, że zwyczaje te należą do konkretnych społeczności i są przekazywane przez nauczycieli, nie przez opisy w internecie.

Jeśli tepi lub kuripe ma stać się częścią domowej kolekcji, niech będzie to przedmiot z historią: wiadomo, kto go zrobił, z czego i w jakim duchu. Wtedy nawet leżąc na półce, przypomina o lesie, z którego przyszedł, i o ludziach, którzy wciąż go strzegą.

Jak stare są kuripe i tepi?

Aplikatory do ceremonialnych proszków mają w Ameryce Południowej bardzo długą historię. Najstarsze znane tacki i rurki odkryli archeolodzy Junius Bird i Frederic Engel na północnym i środkowym wybrzeżu Peru. Datuje się je na około 1200 rok przed naszą erą, czyli mają ponad 3000 lat. Później podobne przedmioty, często pięknie rzeźbione, wytwarzano w kulturach Tiwanaku i Wari, a najwięcej znaleziono ich na pustyni Atakama w północnym Chile. Badacz Constantino Manuel Torres opisał je jako część bogatego zestawu ceremonialnego, w skład którego wchodziły tacka, rurka, łopatka i skórzane woreczki. Dzisiejsze kuripe i tepi są dalekimi spadkobiercami tej tradycji.

Źródła

  • Schultes R. E., Hofmann A., Plants of the Gods: Their Sacred, Healing, and Hallucinogenic Powers, wydanie poprawione, Healing Arts Press, 1992 (rozdziały o południowoamerykańskich proszkach roślinnych i przyrządach do ich podawania).
  • Torres C. M., Repke D. B., Anadenanthera: Visionary Plant of Ancient South America, Haworth Herbal Press, 2006 (archeologia tacek i rurek do proszków roślinnych).
  • Kensinger K. M., How Real People Ought to Live: The Cashinahua of Eastern Peru, Waveland Press, 1995 (etnografia ludu Huni Kuin / Kaxinawá).
  • Lagrou E., A fluidez da forma: arte, alteridade e agência em uma sociedade amazônica (Kaxinawa, Acre), Topbooks, 2007 (sztuka i przedmioty obrzędowe Huni Kuin).
  • Protokół z Nagoi do Konwencji o różnorodności biologicznej, 2010 (dostęp do zasobów genetycznych i uczciwy podział korzyści z wiedzy tradycyjnej).
  • Torres, C. M. (1995). Archaeological evidence for the antiquity of psychoactive plant use in the Central Andes. Annali dei Musei Civici di Rovereto, 11, 291-326.
do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium